 |
 |
|||
|
|
" موهای خیس و ساعت شماطه دار" تحلیل شعر " روی عرشه " از " روجا چمنکار "
شاعران منادیان زمانه ی خویشند ، آن ها از دردهای مردم ، شادی آنها ، رنجشان و ستمی که بر آنها می رود می سرایند. بی آنکه مورخ باشند از تاریخ می گویند ، بی آنکه جغرافی دان باشند از جغرافیای سرزمین خود و پیرامون خود و از اقلیم هایی که دیده اند ، سخن می گویند و در سینه ی تاریخ شعر ثبت می کنند. من ، هر وقت شعرهای " روجا چمنکار " را می خوانم ، دقیقا و بطور کامل شرجی دریای جنوب را با تمامی وجود لمس می کنم . نهنگ های به دریا خفته را حس می کنم ، شکل و شمایل کاپیتان ها را کشتی های تفریحی ، باری ، باربری و حتی کشتی های شکسته و به گل نشسته را به وضوح می بینم. من ، حتی جاهای مخصوص کاپیتان های کشتی را در شعرهای " روجا " سطر به سطر مشاهده می کنم. من ، صدای غرش موجهای خلیج همیشه فارس را در شعرهای این شاعر می شنوم و از هیبت آنها به دامن همین شعرها پناه می برم ، بوی نم کناره های ساحل و شرجی بوشهر و اطراف آن را از سطر سطر این شعرها بو می کشم و این عین رویاهای من است. شعر " روی عرشه " ی این شاعر در کتاب " با خودم حرف می زنم " را به همین منظور انتخاب کرده ام تا به تحلیل و تفسیر آن بپردازم.
سوت کشتی دریای مرا زخمی کرد و این تازه شروع بازی بود کاپیتان ؛ گویا کشتی ها به هنگام ورود و خروج از اسکله ها سوت می کشند و موجودیت خودشان را اعلام می کنند. در شروع این شعر نیز چنین است و کاپیتان با سوت کشتی دریای شاعر را به تلاطم واداشته است و ورودش را اعلام کرده ، زیرا شاعر در مصرع بعدی شروع بازی را اعلام می کند که می تواند شروع یک دوستی و یک عشق باشد. " روجا " اما هر جا از عشق سخن می گوید ، شعرش در هاله ای از ابهام ، ترس ، سرخوردگی و ناپایداری پیچیده می شود و نوعی دلمردگی از آن مشام می رسد. حالا از من / فقط موهای خیسم را به جا می آوری / و ساعت شماطه داری / که زنگ نمی زد و می لرزید شاعر در آخر این بند از شعر می گوید : این جا پیچ خطرناکی است . برگرد! شاید اشاره ی شاعر به شعر حافظ باشد که می سراید : راهی است راه عشق که هیچش کناره نیست آنجا جز آنکه جان بسپارند چاره نیست و در بعضی نسخ است : بحری است بحر عشق که هیچش کناره نیست آنجا جز آنکه جان بسپارند چاره نیست
و اما در بند بعدی شعر ، شاعر با همه ی یاس ها و ناامیدی ها شال گرمی برای کاپیتان آورده است تا او را در سرمای جهانی که سردتر شده محافظت نماید : این شال گرم خاکستری برای تو بوده تا زندگی مرا دور خودت بپیچی جهان سردتر شده گند زدی کاپیتان ! بند ما قبل آخر شعر نیز تفکر انگیز است. به کاپیتان دستور می هد تا دستوری صادر کند و هاله ای نامرئی دور سر شاعر بکشند و تقدس او را نشان دهند و به پست خودش که همان تقدس و پاکی است برش گردانند و به او می گوید که بادبانها را بالا ببرند ، لنگر نیندازند که اگر چنین شود و لنگر بیندازد و پهلو بگیرد ، دریا را به آتش خواهد کشید ، یعنی اینکه برگردد و برود و با یک زخم کهنه بازی را ادامه ندهد. می بینید که دریا ، کاپیتان ، لنگر ، سوت کشتی ، موهای خیس و ... که قبلا گفتم ، در این شعر هم وجود دارد ، پس زیبایی شعر " روی عرشه " را با خواندن کامل ان دریابیم .
" روی عرشه "
سوت کشتی دریای مرا زخمی کرد و این تازه شروع بازی بود کاپیتان ! حالا از من فقط موهای خیسم را به جا می آوری و ساعت شماطه داری
که زنگ نمی زد و می لرزید می لرزید با نهنگ ها و وال ها می لرزید با صخره ها و آب ها می لرزید با شانه هاش و دست هاش رقاصه ای بدوی روی عرشه من بودم کاپیتان !
این مرده را از من بیرون بیار بوی یک زندگی قدیمی می ترکد توی دلم و خیس می کند تمام خشکی ام را
این جا پیچ خطرناکی ست برگرد !
این شال گرم خاکستری برای تو بود تا زندگی مرا دور خودت بپیچی جهان سردتر شده گند زدی کاپیتان !
دستور یده هاله ای نامرئی دور سرم بکشند و مرا به پست خودم برگردانند و بادبان ها را ... بالا ببرند دستور بده ! برگرد ! دستور بده ! لنگر نینداز ! پهلو بگیری دریا را به آتش می کشم
با یک زخم کهنه این بازی هنوز ادامه دارد به نقش خود ادامه بده کاپیتان !
|
|||